Wykusz - definicja, funkcje, kształty. Wykusze - zalety, wady, aranżacje

Wykusz w salonieWykusz to specyficzny element dekoracyjny bryły budynku, którego forma architektoniczna jest wzorowana na dawnym budownictwie bliskowschodnim. Jego cechą charakterystyczną pozostaje fakt, że wystaje z lica elewacji i poszerza w ten sposób przylegające wnętrze. Wykusze zazwyczaj są nadwieszone nad wysokością parteru oraz zajmują jedną lub kilka kondygnacji, a także wpierają się na wspornikach. Bardzo często wykusz posiada okna i nakrycie w postaci osobnego daszku.

Czym jest wykusz?

Wykusz można zdefiniować jako element konstrukcyjny ściany elewacyjnej, który może mieć postać niewielkiej wnęki lub nawet niedużego pomieszczenia wystającego z budynku.

Taka forma architektoniczna była powszechnie stosowana na Biskim Wschodzie, gdzie służył jako strzelnica ułatwiająca śledzenie przeciwników poruszających się wzdłuż muru. Wykusze trafiły do Europy po wyprawach krzyżowych, a największą popularność zyskały w okresie renesansu.

W Polsce pojawiły się w latach 80. ubiegłego wieku, jednak dopiero niedawno zaczęły być doceniane. Obecnie kojarzone są z przestronną, lekką i wystawną oprawą architektoniczną, która z powodzeniem sprawdza się w wielu domach mieszkalnych. Wykusz często bywa mylony z ryzalitem, ponieważ również wystaje z bryły budynku i dodaje przestrzeni wnętrzom. Ta druga forma architektoniczna jest jednak posadowiona na fundamentach i stanowi integralną część domu.

Jaki kształt mogą posiadać wykusze?

W zależności od założeń projektu i docelowych oczekiwań, wykusz może występować w różnych formach. Najczęściej spotykane są wykusze w kształcie:

  • wielokąta,
  • kwadratu,
  • prostokąta z przekrojem poziomym,
  • półkola.

Wykusze w formie wielokąta są najpopularniejszym rozwiązaniem w domach jednorodzinnych. Ich cechą charakterystyczną jest wielościenność, ponieważ mogą zawierać od trzech do nawet pięciu ścian połączonych kątem rozwartym. Wykusze o takim kształcie znacząco powiększają przestrzeń w pomieszczeniu, do którego przystają. Od zewnątrz urozmaicają płaszczyznę elewacji, nie wysuwając się przy tym nadmiernie ze ściany.  Wykusze występują też w różnych wielkościach. Niektóre są wąskie i stosunkowo niewielkie, podczas gdy inne osiągają rozmiary niedużych pomieszczeń.

Wykuszw w budynku

Wykusze w budynku

Jak zaaranżować wykusz?

Wykusze aranżowane są z mocnymi przeszkleniami, ponieważ często są budowane właśnie celem wprowadzenia światła słonecznego do wnętrz. W wariancie wielokątnym otwartym na różne strony, okna mogą znacząco doświetlić pomieszczenia. Najwięcej korzyści zapewnia wykusz umieszczony przy południowej ścianie budynku, ze względu na dodatkowy odzysk ciepła. Przeszklenia w takiej formie architektonicznej nie muszą znajdować się na wszystkich jego ścianach, ponieważ nierzadko umieszczane są tylko po bokach lub od frontu.

Do często spotykanych należą też portfenetry, czyli wydłużone okna na całej wysokości ściany. Innym rozwiązaniem są przeszklenia z dolną krawędzią umieszczoną 40-50 cm nad podłogę, pozwalające na zastosowanie szerokich parapetów w formie siedzisk. Wykusz ze stropami wykonanymi z samonośnych wsporników niweluje konieczność stosowania słupków międzyokiennych jako elementów nośnych, dzięki czemu mogą być one bardzo delikatne.

Takie rozwiązanie pozwala na zastosowanie pełnego przeszklenia powierzchni. Wykusz nabiera przez to przejrzystości, a także lekkości. Konstrukcja może tez bazować na słupkach międzyokiennych w formie elementów nośnych. Taka opcja jest mniej efektowna wizualnie, ze względu na swoją masywność. Wykusz doskonale sprawdza się również jako dodatkowa przestrzeń użytkowa czy miejsce relaksu, a nawet osobna strefa jadalniana.

Jak zbudowany jest wykusz?

Wykusz może posiadać ściany zbudowane z tego samego materiału murowego, co cały budynek. W niektórych konstrukcjach stosuje się wąskie słupki żelbetowe, które ułatwiają instalację okien. Budowa wykuszu wymaga też zapewnienia dobrej termoizolacji, dlatego konieczne jest zastosowanie materiału o niskim współczynniku przewodzenia ciepła. Odpowiednie parametry posiada chociażby polistyren ekstrudowany.

Słupki mogą być wykonane również w szkielecie drewnianym, które mogą być bardzo cienkie i dzięki temu nie wpływają na charakter przeszklonej konstrukcji. Profile takie są wypełniane termoizolacją z wełny mineralnej. Wykusz zawsze musi być bardzo stabilnie powiązany z nośną częścią budynku, w którym podstawę stanowi płyta konstrukcyjna wysunięta z lica. Najczęściej utwardza się ją w murze nośnym lub stropie, a także wzmacnia zbrojeniem.

Konstrukcja może tez bazować na słupach lub zewnętrznych murkach nośnych, a nawet podstawie z utwierdzonymi w stropie belkami stalowymi lub drewnianymi. Jeżeli planowany wykusz ma posiadać nietypowy kształt, konieczne są odpowiednie obróbki blacharskie. Warto zwrócić uwagę na daszek, który powinien odprowadzać wodę opadową bez potrzeby mocowania orynnowania.

Jakie funkcje spełnia wykusz?

Wykusz jest elementem spełniającym szereg funkcji zarówno na zewnątrz, jak wewnątrz budynku. W pierwszym przypadku sprawdza się przede wszystkim jako oryginalna ozdoba, która urozmaica elewację domu oraz nadaje jej elegancji. Wykusz przełamuje proste linie bryły budynku, dzięki czemu zmienia jego proporcje i otwiera fasadę. Poza funkcjami dekoracyjnymi, element ten ma znaczenie również ze względów użytkowych.

Do jego głównych zadań we wnętrzach należy możliwość większego rozświetlenia pomieszczenia, a także zapewnienie dodatkowego widoku na otoczenie. Wykusz zapewnia najlepszy efekt, gdy konstrukcja słupków między oknami jest lekka i parapety umieszczone są nisko. Przeszklenia często sięgają do podłogi, jednak warto umieścić je nieco wyżej i zyskać miejsce na siedzisko czy grzejnik. Wykusz może też spełniać funkcje przesłony, która zapewnia odgrodzenie od niepożądanego widoku.

Okna są wówczas umieszczane tylko z jednej strony, np. ogrodu czy wjazdu na posesję. Funkcją wykuszu jest również zwiększenie powierzchni mieszkalnej. Zależnie od jego rozmiarów, może nawet stanowić reprezentacyjną strefę domu lub nawet działać jako osobne pomieszczenie.

Zalety wykuszy

Wykusze są bardzo praktycznym i estetycznym rozwiązaniem architektonicznym, które może zapewnić wiele korzyści. Do najbardziej oczywistych zalet należy efektywne doświetlenie pomieszczenia, a także jego optyczne powiększenie. Światło może padać przez przeszklenia nie tylko z kierunku prostopadłego do elewacji, ale też równolegle do niej. W ten sposób wnętrza zyskują dodatkowy urok, a przy tym są dłużej penetrowane przez promienie słoneczne.

Nie bez znaczenia pozostaje poprawa komfortu domowników oraz energooszczędność, ponieważ takie rozwiązanie ogranicza konieczność korzystania ze sztucznego światła latem. Zaletą wykuszy jest też możliwość wzbogacenia bryły domu od zewnątrz, niezależnie od stylistyki budynku.

Forma architektoniczna tego typu może być projektowana na różne sposoby, włącznie z:

  • wielkością,
  • kształtem,
  • typem oszklenia.

Wszystko to przekłada się na dużą swobodę aranżacji, która jest dopasowana do konkretnych preferencji i potrzeb.

Wady wykuszy

Wykusz to bardzo specyficzna konstrukcja architektoniczna, która znacząco wpływa na funkcjonalność budynku i zmienia jego wygląd. Decyzja o jego budowie powinna być podjęta świadomie, ponieważ z rozwiązaniem tym mogą się wiązać pewne niedogodności. Wykusz zapewnia sporo korzyści, ale w niektórych przypadkach może też posiadać wady.

Do najważniejszych należy zwiększenie kosztów budowy domu, ze względu na konieczność rezygnacji z prostej bryły budynku. Realizacja standardowej inwestycji o kształcie prostopadłościanu będzie tańsza, niż obiektu wykonanego z wykuszem. Jego uwzględnienie przedłuża czas budowy, a także komplikuje prace i wymaga zaangażowania doświadczonych fachowców. Minusem jest też konieczność zakupu dodatkowych materiałów budowlanych oraz wykończenia wnętrza i docieplenia ścian.

Ze sporym wydatkiem mogą się ponadto wiązać często nietypowe przeszklenia czy nadproża. Ryzyko błędów wykonawczych przy budowie wykuszu jest dość duże, chociażby podczas wykonywaniu zadaszenia czy osadzaniu okien. Element architektoniczny tego typu zwiększa też obrys budynku, co stanowi problem na węższych działkach.

Źródła:

  • "Architektura mieszkaniowa", Agnieszka Błażko, Małgorzata Skrzypek-Łachińska

Komentarze